Aitzin aroa

Mesopotamiarrak politeistak ziren, jainko askorengana sinesten baitzuten. Jainkoei tenpluetan sakrifizio ugari eskaintzen zizkieten janarien bidez.
Mesopotamiarrak jainkoak haserretuko ziren beldur ziren eta deabruei eta espiritu gaiztoei ere beldur handia zieten.
Magian eta igarpenetan ere sinesten zuten.
Mesopotamiarrak zientzia praktikoa garatu zuten beren arazoei irtenbidea aurkitzeko.
Izugarrizko garapena izan zuten, matematikak,natur zientziak, medikuntzak, eta astronomiak.
Gainera, gurpila asmatu zuten eta eraikinetan arkua eta ganga erabiltzen lehenak izan ziren.

IDAZKETAREN SORRERA
Nekazariek jainkoei egiten zizkieten eskaintzak apaizek biltzen zituzten eta hauek, aldi berean, eskaintza horiekin zenbait ordainketa egiten zuten. Hori guztia kontrolatu ahal izateko, kontabilitatea eraman behar zutela jabetu ziren.
k.a 3500 urte inguruan, berdindutako buztin zatietan kontabilizatu nahi zituzten gauzen zirriborroak marrazten hasi ziren puntzoien bidez. Piktogramak ziren.

Gerora,zeinuak horizontalean marraztea hobe izan zitekeela pentsatu zuten Zumezko puntzoiaren formaren ondorioz, grabatuek falka forma zuten eta, horregatik, idazkera mota horri falka-formako idazkera edo idazkera kuneiformea deritzo.

Eskribak irakurtzen eta idazten zekiten pertsonak ziren eta eguneroko bizimoduko hainbat alderdi adierazten zituzten idatziz.

Zeinuak goitik behera marrazten ziren buztinezko tauletan eta, ondoren, labeetan egozten ziren, gogortzeko.

Sentimenduak, ikusi ezin ziren gauzak, aditzaren denborak... adierazi ezin zirenez, zeinu bakoitzari balio fonetiko bat eman zioten azkenerako eta, horrela, ideiak irudikatzen ikasi zuten

Idazten ikastea nahiko zaila zen. Aberatsek beren semeak eskolara bidaltzen zituzten, idazten, kalkuluak egiten eta beste hizkuntza batean hitz egiten ikas zezaten.

Mesopotamiako biztanleen ogibide nagusia nekazaritza zen. Lurra ematen zuen produktua zerealak ziren. Hirietatik hurbil zeuden baratzetan fruta-arbolak,barazkiak eta landare usainduak landatzen ziren.Nekazaritzako teknikak desarroiatu zituzten:ereiteko egurrezko nabardun goldea erabiltzen zuten eta idiei indarrez baliatzen ziren; gainera,laboratzeko eta uzta-bilketarako jarraibideak idatziz hartzen zituzten. Sobakin ugari ateratzen zuten horri guztiari esker.

Animaliak hazten zituzten,batez ere ardiak eta behiak.Garraiorako astoak erabiltzen ziren,bi mota konkretuki,geroago zaldiak eta gameluak erabiltzen zituzten.

Ehiza egiten zuten,larrua,hezurra eta janaria lortzeko.Gero larruarekin arropak jartzeko erabiltzen zituzten.Mesopotamia hirietan artisauak gremiotan biltzen ziren.

Garrantzi handia zuten apaizek,musikariek,medikuek...zura eta horria baliabide urriak ziren etxebizitzak egiteko edo eraikitzeko.Etxeak kale estuko auzoetan pilatzen ziren,merkatariak,jaiak eta ospakizunak hantxe egiten ziren.

Biztanleek tunikekin janzten ziren eta eguzkitik babesteko durbanteak erabiltzen zituzten.

Mesopotamiako biztanleen antolamendu soziala erlijioa zuen oinarri:Erregea jainkoarengandik hartzen zuen boterea eta aren ordezkaria zen lurrea.

Beste gizarte maila bat moshkeno edo herritar erdi azkena zen.Hauen artean artzainak,maizterrak,soldaduak.... zeuden.Goragoko maila bateko pertsonen menpe zeuden.

Azken lekuan wardu eta amtu zeritzena zeuden.Gizonezko eta emakumeko ezklaboak.

Mesopotamiarren,bereb bizimodua gobernatzeko,kodeetan biltzen zituzten legez baliatzen ziren.Guztietan ezagunera k.a 1.700.urte inguruan babilionako errege izan zenaren kodea hammurabiren kodea da.

EMAKUMEAREN EGOERA:
Emakumeak beste pertsona batzuen menpe zeuden beti, lehenengo, gurasoen menpe eta ondoren, senaren eta honen gurasoen menpe.

MESOPOTAMIAREN BURUZKO KRONOLOGIA:

k.a 4.000 lehenengo kanalak eraiki ziren.
k.a 3.000 HIRI-estatuak agertu ziren.
k.a 2500 hirien arteko gerrak.
k.a 2370 akade sargonen lehen inperioa sortu zuen.
k.a 1700 babiloniako lehen inperioa hammurabiren kodea.
k.a 1600 hititen inbazioak.
k.a 1500 Egiptoarren aurkako gerrak.
k.a 800 inperio asiziarra.
k.a 625 babilioniako bigarren inperioa.
k.a 612 inperio asiziarra suntzitu zen.
k.a 539 babilionia konkistak pertsiako inperioa abiarazi zuen.
k.a 499 mediako gerren hasiera.
k.a 479 mediako gerren amaiera.
k.a 331 alexandro handiak pertsia konkistatu.

Babilonia:k.a. 1700. urte inguruan, Babiloniako erregeak Hammurabik, hiri batzuk konkistatu zituen. Babiloniarrek Mesopotamiako hirien kultura bereganatu zuten k.a. 600 urte izan zen hiri honen garairik oparoena. 

Asiria:k.a. 800 urte inguruan, Mesopotamiako iparraldean Asirien herriak, inperio bat altzatzea lortu zuen. Hiriburuak beren jainko nagusiaren izena hartu zuen:assur.Konkistatutako lurrealdeetako biztanleei zerga handiak jartzen zizkieten eta ondorioz, aberastasun handiak lortu zituzten. Aberastasun horiei esker,eraikin handiak eta jauregiak eraiki zituzten. 

Pertsia: K.a 539 urtean, Babiloniako  inperioa pertsiarrek hartu zuten menpean. Mesopotamia ez ezik, Ekialde hurbila eta egipto ere konkistatu zuten. Beste herrietako sinesmenekin eta ohiturekin errespetuz jokatu zuten, horregatik kulturaren arteko zubi lana egin zuten.

K.a 330 urte inguruan Alexandro Handia greziarrak konkistatu zuen

Gaur egun Irak dagoen tokian, bada lautada zabal bat, bi ibairen igarobide dena. Tigris eta Eufrates ibaiak dira. Ibaiek hainbat meandro eta inguru zingiratsu osatzen dituzte, beren urek eta beren ibaiadarretakoek gainezka egiten dutelako maiz. Udak oso beroak dira, neguak hotzak eta euri gutxi egiten du. Mesopotamia deitu zuten lurraldea lehen kultura hantze garatu zelako.

Duela 8.000 urte ibaien ertzetako lurrak lantzen hasi ziren.
Denborak aurrera hainbat herri sortu ziren, lehenak Sumertarrak eta Akadiarrak izan ziren. Hegoaldean bizi ziren lehenengoak eta iparralderago bigarrenak. Hiri-estatuetan bizi ziren eta horietako bakoitzak biztanleak elikatzeko behar hainbat lur zituen; beren burua gobernatzen zuten, hau da, independenteak ziren. Eta gainerako hirietatik edo herri nomadetatik babesteko herritarrek harresi handiak egin zituzten.

Arkitekturan, tenpluak eta jauregiak eraiki zituzten.Tenpluak adreiluz egiten ziren eta harresien bidez inguratzen ziren.
Zigurat(tenpluaren dorreak) sortuko ziren eta eskaileren bidez komunikatzen zirenak.

Goi-mailako funtzionarioei estatuak egin zitzaizkien.Estatua horietan gehienetan pertsonak banaka agertzen ziren.

Gizarteko gertaera handien berria emateko erliebe-lanak garatu zituzten.
Erliebea leku nagusietan kokatuz nabarmentzen ziren (tronuan, gurdian...) eta neurri handiagoa izan ohi zuten.

Normalean, aurpegia aldamenetik agertzen zen.
Iritsi zaizkigun margolanak horma-pinturen bidez iritsi zaizkigu.

Gai nagusiak basapiztien aurka heroiek egindako ekintzak, etsaien porrotak, etxe-abereen ilarak eta horrelakoak ziren.
Batik bat, lapis lazuliak erabiltzen ziren.
.
Hiru gezik zaurituta odol ugari isurtzen duen lehoi eme bat erakusten du irudiak. Horietako batek bizkarrezurra gurutzatzen dio eta, ondorioz, ezin ditu atzeko hankak mugitu. Aurreko zatiak indarrari eusten dio, baina animalia hilzorian dago.
Errege asiriarrek, beren etsai eta menpekoei beldurtu edo harritzeko margo eta eskultura nahiko handiak egin zituzten.